The whole system in the room


Wat levert het op aan inzichten en aanbevelingen als het hele ‘zorgsysteem’ met elkaar in één kamer overlegt?

Het wat en het hoe

In de zorg wordt vooral gefocust op het ‘wat’. Als ziekenhuis maak je echter het verschil door je te richten op het ‘hoe’, vertelt Jan van Bodegom, chirurg en oprichter van het Alexander Monro Borstkankerziekenhuis en het Reinier Haga prostaatkankercentrum.

Scherpe keuzes maken

Van Bodegom richtte het Alexander Monro Ziekenhuis op, een gespecialiseerde borstkankerkliniek. Nu heeft hij voor de Reinier Haga groep het gespecialiseerde prostaatkankercentrum opgericht.

Eén beleving

Janine Oosting, klinisch chemicus en lid raad van bestuur IJsselland Ziekenhuis: “Ik vind het mooi wat je zegt, dit is wat we eigenlijk allemaal wel willen. Maar de complexiteit in een algemeen ziekenhuis is groter dan in een gespecialiseerde kliniek. Hoe krijgen we dit voor elkaar in een complexe omgeving? Ik vind dat nog wel een uitdaging.”

Zoek het gedeelde belang

Het vaststellen van het hoe en de waarden die daarbij horen, begint met het vinden van een gedeeld belang, vervolgt Van Bodegom. Voor het Prostaatkankercentrum is dat “het meest vooraanstaande prostaatkankercentrum van Nederland worden", door te specialiseren vanuit de patiëntbehoefte en door concentratie.

Patient journey als leidraad voor zorg

Als de patient journey de leidraad voor de zorg wordt, dan moet er nog veel veranderen bij àlle partijen. Ook bij de patiënt zelf.

Het begint bij de patiënt

De patient journey begint bij de patiënt zelf, zo wordt duidelijk uit de discussie. “Ik vind dat een patiënt in eerste instantie voor zichzelf moet kunnen zorgen en wij moeten leveren zodat hij of zij dat kan,” zegt Felix van der Wissel, huisarts en oprichter Oranje Klinieken. Hij noemt digitale toepassingen zoals Babylon. Mensen kunnen gemotiveerd worden om gezonder te leven, bijvoorbeeld zoals gebeurt bij Care Miles in Zuid-Afrika, waar mensen met bewegen punten kunnen sparen voor gezonde producten. Of, dichter bij huis: de wekelijkse wandeling die diabetespatiënten samen maken in Nijmegen. Jan van Bodegom, chirurg en oprichter van het Reinier Haga Prostaatkankercentrum, noemt een Engelse diabetespatiënt die via Twitter duizenden medepatiënten betrekt bij bijvoorbeeld het testen van producten. “Zij bepaalden samen welke glucosemeter wordt vergoed.” Douwe Atsma, hoogleraar Cardiologie LUMC: “Dit is communityvorming rondom een ziekte. Dit zouden we een sterkere rol moeten geven bij de inrichting van de zorg.”

"Een patiënt moet in eerste instantie voor zichzelf kunnen zorgen. Wij moeten ervoor zorgen dat hij of zij dat kan."

Felix van der Wissel, huisarts en oprichter Oranje Klinieken

Bijspijkeren

Er valt nog veel te verbeteren aan de informatievoorziening aan patiënten, zo wordt gesteld. Diverse aanwezigen verbazen zich over het gebrek aan kennis bij patiënten over hun eigen ziektebeeld. Ook valt er nog veel te bereiken door betere communicatie over een gezonde leefstijl, zo is een conclusie. Atsma: “Hoe kunnen we een goede patient journey optuigen als de patiënt basale kennis mist?” Binso Wymenga, voorzitter Diabetesvereniging Nederland wijst in dit verband op laaggeletterdheid: “Dat ligt in Nederland rond de 10%. Daar moeten we echt rekening mee houden in de informatievoorziening.” Er is dus aan twee kanten actie nodig: meer en betere informatie over zorgaanbieders, onder meer met keuzehulpen en misschien zelfs een “Iens van de zorg”, oppert Einte Elsinga, voormalig Associate Director Policy bij MSD. En het inzetten op educatie, zodat mensen goed toegerust zijn om zelf een keuze te kunnen maken. Al moeten de verwachtingen daar niet al te hoog van zijn, nuanceert Hester Oldenburg, oncologisch chirurg AVL: “Wij onderzochten of de patiënt zelf wil beslissen. Patiënten die naar ons toe komen zijn gemiddeld hoog opgeleid, maar toch wilde 17% dat de oncoloog alle beslissingen neemt. 44% wil het samen doen en 39% zelf, via shared decision making.” Dolf de Boer, programmaleider Zorg bij Nivel, vult aan: “Onderzoeken wijzen steeds uit dat maar 5% van de mensen zelf een keuze wil maken. Daar zit echt nog een groot vraagstuk.”

"Onderzoeken wijzen steeds uit dat maar 5% van de mensen zelf een keuze wil maken."

Dolf de Boer, programmaleider Zorg, Nivel

Persoonlijke keuze

De volgende fase in de patient journey is dat de patiënt medische ondersteuning nodig heeft. Van der Wissel: “Als dan toch een warme hand nodig is, dan gaat de patiënt naar de huisarts, de specialist of een combinatie van die twee. Dan is het belangrijk dat de patiënt kan kiezen voor die zorg die het beste bij hem of haar past.” Mats Koeneman, technisch geneeskundige bij RadboudUMC REshape: “Die keuze is veel persoonlijker dan wij vaak denken. Misselijkheid of verlies van haar is voor de ene patiënt heel belangrijk en voor de ander niet. Geef mensen informatie, zodat ze kunnen kiezen.” Patiëntenverenigingen kunnen hier een belangrijke rol in spelen, zegt Wymenga: “Wij informeren onze leden over welke verzekeraar wat vergoed en ontwikkelen keuzehulpen voor producten.” Diabetesvereniging Nederland heeft bij een enquête begin 2018 moeten constateren dat bij ca 40% van de diabeten er geen jaargesprek met de Huisarts zelf plaatsvindt, terwijl dat wel in het tarief is opgenomen. Dat post-of-propter er in Nederland tussen de 1500 en 2000 amputaties van de onderste extremiteiten plaatsvinden, die bij tijdige diagnose en doorverwijzing vermeden hadden kunnen worden. Bij deze patiënten eindigt de reis dus in een drama, bij anderen wordt een station overgeslagen.”

Knallen

“Als we de zorg echt willen verbeteren en de patient journey als uitgangspunt willen nemen, dan zullen we alle belangen moeten synchroniseren. Het belang van de patiënt moet hetzelfde zijn als het belang van de dokter en de verzekeraar. Dat lukt alleen als je alle belangen bespreekbaar maakt,” zegt Van Bodegom. Van der Wissel illustreert dit: hij is met de ziekenhuizen in de buurt in overleg welke zorg naar de 1e lijn kan. “Dat is beter voor de patiënt en beter voor de zorg in zijn geheel, want je houdt geld over als het in de 1e lijn kan. Ziekenhuizen willen niet met mij praten, want ze zeggen dat ik een concurrent ben. Maar daar gaat het helemaal niet om, het gaat om de zorg als geheel.” Ziekenhuizen zouden er goed aan doen om hier wel in mee te gaan, want nieuwe toetreders zullen de markt hoe dan ook gaan opschudden, voorspelt Van Bodegom.
De sector verandert wel, maar het gaat langzaam. Karin Zwager, kinderarts en CMIO Saxenburgh Groep: “Wij kochten samen met huisartsen een gebouw en houden daar nu samen praktijk. Maar ik zit nog in mijn eigen kamer, met mijn eigen systeem, en de huisarts ook. Het is een mooi begin, maar het lijkt nog nergens op, vind ik. Disruptie is lastig als je het zo geleidelijk doet, want er moet iets knallen om echt te kunnen veranderen.”

"Disruptie is lastig als je het geleidelijk doet."

Karin Zwager, kinderarts en CMIO Saxenburgh Groep

Memo to the board

De discussie van deze break out sessie laat zich samenvatten in acht punten. Deze punten worden hieronder toegelicht.

  1. Een gepersonaliseerde aanpak.
  2. Consistentie in je waarden, ook als organisatie.
  3. Disruptie.
  4. Patiënteneducatie.
  5. Life journey in plaats van patient journey.
  6. Synchronisatie van belangen.
  7. Richt de organisatie meer in op de patiënt.
  8. Biedt meer en betere keuzes voor de patiënt.